กีฬาแฮนด์บอล คืออะไร? สรุปกติกาและความเป็นมาของกีฬาแฮนด์บอล

แฮนด์บอล (Handball) เป็นกีฬาประเภททีมที่ผสมผสานความเร็ว พละกำลัง และไหวพริบเข้าไว้ด้วยกัน แม้ในบ้านเราจะยังไม่โด่งดังเท่าวอลเลย์บอลหรือฟุตบอล แต่แฮนด์บอลกลับเป็นกีฬาที่หลายคนเคยได้เล่นในชั่วโมงพลศึกษาสมัยเรียน

บทความนี้จะพาไปทำความรู้จักว่ากีฬาแฮนด์บอลคืออะไร พร้อมสรุป ประวัติแฮนด์บอล กติกาแฮนด์บอล ตำแหน่งผู้เล่น อุปกรณ์ และประโยชน์ของการเล่นแบบเข้าใจง่ายในที่เดียว

กีฬาแฮนด์บอลคืออะไร

อ้างอิง: kapook

แฮนด์บอลคือกีฬาที่เล่นกันสองทีม แต่ละทีมพยายามใช้มือรับ ส่ง และขว้างลูกบอลให้เข้าประตูของฝ่ายตรงข้ามให้ได้มากที่สุด ทีมที่ทำประตูได้มากกว่าเมื่อหมดเวลาคือผู้ชนะ

ลักษณะการเล่นจึงคล้ายการนำจุดเด่นของฟุตบอล บาสเกตบอล และวอลเลย์บอลมารวมกัน คือมีประตูและผู้รักษาประตูแบบฟุตบอล ใช้มือเล่นและเลี้ยงลูกแบบบาสเกตบอล และเน้นการเคลื่อนที่ผสมการกระโดดยิงที่รวดเร็ว

แฮนด์บอลสมัยใหม่ที่แข่งขันในระดับสากลเป็นแบบในร่ม เล่นในสนามสี่เหลี่ยมผืนผ้า ผู้เล่นเคลื่อนที่ไปมาอย่างต่อเนื่อง จังหวะเกมเร็วและมีการทำประตูบ่อยกว่ากีฬาที่ใช้ประตูชนิดอื่นมาก ทำให้เป็นเกมที่สนุกและลุ้นตลอดเวลา

ประวัติแฮนด์บอลและความเป็นมา

เมื่อพูดถึงประวัติแฮนด์บอล ต้องย้อนกลับไปช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ในแถบสแกนดิเนเวียและเยอรมนี ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของเกมที่ใช้มือเล่นลูกบอลเข้าประตู ในยุคแรกเป็นการเล่นกลางแจ้ง เรียกกันว่า “ฟิลด์แฮนด์บอล” (field handball) ที่ใช้ผู้เล่นทีมละ 11 คนบนสนามขนาดใหญ่คล้ายสนามฟุตบอล

อ้างอิง: workpoint TODAY

วิวัฒนาการของแฮนด์บอลสากล

ฟิลด์แฮนด์บอลได้รับความนิยมจนถูกบรรจุเข้าแข่งขันในกีฬาโอลิมปิกครั้งแรกที่กรุงเบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี เมื่อปี ค.ศ. 1936 ต่อมาในปี ค.ศ. 1946 ได้มีการก่อตั้งสหพันธ์แฮนด์บอลนานาชาติ (International Handball Federation หรือ IHF) ซึ่งเป็นองค์กรกลางที่ดูแลกติกาและการแข่งขันทั่วโลกมาจนถึงปัจจุบัน

จุดเปลี่ยนสำคัญคือการย้ายเกมเข้ามาเล่นในร่มด้วยผู้เล่นทีมละ 7 คน ซึ่งกระชับ รวดเร็ว และเหมาะกับการแข่งขันในสนามมาตรฐานมากกว่า แฮนด์บอลในร่มประเภททีมชายถูกบรรจุเข้าโอลิมปิกที่เมืองมิวนิกในปี ค.ศ. 1972 และประเภททีมหญิงตามมาในปี ค.ศ. 1976 นับจากนั้นแบบในร่มก็กลายเป็นรูปแบบหลักที่ทั่วโลกยึดถือ

ประวัติกีฬาแฮนด์บอลในประเทศไทย

สำหรับประวัติกีฬาแฮนด์บอลในประเทศไทย เชื่อกันว่าเริ่มมีการนำเข้ามาราวปี พ.ศ. 2482 แต่ในช่วงแรกยังใช้กติกาแบบผู้เล่นทีมละ 11 คน ซึ่งต้องใช้สนามใหญ่และผู้เล่นจำนวนมาก จึงไม่สะดวกและยังไม่แพร่หลายนัก ต่อมากีฬาชนิดนี้ค่อย ๆ ถูกนำเข้าไปสอนในโรงเรียนฝึกหัดครูและวิทยาลัยพลศึกษา ก่อนจะขยายไปยังโรงเรียนทั่วประเทศ

แฮนด์บอลได้รับการบรรจุเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรพลศึกษาในระดับมัธยมศึกษาตอนปลายราวปี พ.ศ. 2518 โดยหันมาใช้กติกาสากลแบบทีมละ 7 คน และมีการก่อตั้งสมาคมกีฬาแฮนด์บอลแห่งประเทศไทย (Handball Association of Thailand) ขึ้นเพื่อเป็นองค์กรหลักในการส่งเสริม พัฒนา และจัดการแข่งขัน

รวมถึงเชื่อมโยงกับการแข่งขันในระดับนานาชาติ ปัจจุบันเราจึงเห็นแฮนด์บอลอยู่ในรายการแข่งขันกีฬานักเรียน กีฬามหาวิทยาลัย และกีฬาแห่งชาติอย่างต่อเนื่อง

สนามและอุปกรณ์การเล่นแฮนด์บอล

สนามแฮนด์บอลในร่มมาตรฐานเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ขนาด 40 x 20 เมตร มีประตูอยู่กึ่งกลางเส้นหลังทั้งสองด้าน จุดเด่นสำคัญของสนามคือ “เขตประตู” (goal area) ซึ่งเป็นพื้นที่รัศมี 6 เมตรรอบประตู

บริเวณนี้มีเพียงผู้รักษาประตูเท่านั้นที่ยืนได้ ผู้เล่นฝ่ายรุกจะต้องยิงประตูจากนอกเขต หรือใช้จังหวะกระโดดลอยตัวเข้าไปยิงก่อนเท้าจะแตะพื้นในเขตประตู

อ้างอิง: ขายส่งอุปกรณ์กีฬา

อุปกรณ์ที่ใช้

• ลูกแฮนด์บอล: ทำจากหนังหรือวัสดุสังเคราะห์ จับกระชับมือ มีขนาดต่างกันตามเพศและช่วงอายุ โดยลูกของทีมหญิงจะเล็กกว่าลูกของทีมชายเล็กน้อยเพื่อให้เหมาะกับการควบคุมด้วยมือเดียว
• ประตู: มีขนาดกว้าง 3 เมตร สูง 2 เมตร พร้อมตาข่ายรองรับลูกที่ยิงเข้า
• ชุดและรองเท้า: เสื้อทีมที่มีหมายเลขชัดเจน ผู้รักษาประตูสวมชุดสีต่างจากเพื่อนร่วมทีม และใช้รองเท้ากีฬาในร่มที่ยึดเกาะพื้นได้ดีเพื่อการเปลี่ยนทิศทางที่รวดเร็ว

แฮนด์บอลเล่นกี่คน และตำแหน่งผู้เล่น

คำถามยอดฮิตของมือใหม่คือแฮนด์บอลเล่นกี่คน คำตอบตามกติกาสากลคือทีมละ 7 คนที่ลงสนามพร้อมกัน ประกอบด้วยผู้รักษาประตู 1 คน และผู้เล่นในสนามอีก 6 คน โดยแต่ละทีมยังมีผู้เล่นสำรองสำหรับสับเปลี่ยนได้ตลอดเกม การจัดตำแหน่งผู้เล่นในสนามแบ่งออกได้ดังนี้

ตำแหน่งพื้นฐานในทีม

• ผู้รักษาประตู (Goalkeeper): ยืนเฝ้าประตูภายในเขต 6 เมตร มีหน้าที่ป้องกันไม่ให้ลูกเข้าประตู และเป็นจุดเริ่มต้นของเกมรุกสวนกลับ
• ปีกซ้ายและปีกขวา (Wings): เล่นริมสองข้างสนาม อาศัยความเร็วและมุมยิงแคบในการทำประตู
• แบ็ก (Backs): โดยทั่วไปมี 3 คนคือแบ็กซ้าย แบ็กกลาง และแบ็กขวา เป็นตำแหน่งที่ยิงไกลและแรง อีกทั้งยังทำหน้าที่วางเกมรุก
• ตัวยืนเส้น (Line player หรือ Pivot): เล่นใกล้เขตประตูของฝ่ายตรงข้าม คอยแทรกตัว บังจังหวะ และหาช่องว่างเพื่อรับลูกเข้าทำประตูระยะใกล้

กติกาแฮนด์บอลและเงื่อนไขการทำประตู

กติกาแฮนด์บอลถูกออกแบบให้เกมลื่นไหลและปลอดภัย จุดที่ควรรู้มีดังนี้

เวลาและการนับคะแนน

การแข่งขันระดับผู้ใหญ่ (อายุ 18 ปีขึ้นไป) แบ่งเป็น 2 ครึ่ง ครึ่งละ 30 นาที พักครึ่งประมาณ 10 นาที การทำประตูนับเป็น 1 คะแนนต่อการยิงเข้าประตูหนึ่งครั้ง เมื่อหมดเวลาทีมที่มีคะแนนรวมมากกว่าเป็นผู้ชนะ หากเสมอกันในเกมที่ต้องหาผู้ชนะ จะมีการต่อเวลาพิเศษเพิ่มเข้ามา

การเคลื่อนที่และการครองบอล

ผู้เล่นสามารถถือบอลเคลื่อนที่ได้ไม่เกิน 3 ก้าว และถือบอลอยู่กับที่ได้ไม่เกิน 3 วินาที หากต้องการเคลื่อนที่ต่อเนื่องจะใช้การเลี้ยงลูก (dribble) แบบเดียวกับบาสเกตบอล ห้ามเล่นลูกด้วยเท้าหรือขาส่วนล่างตั้งแต่หัวเข่าลงไป และห้ามผู้เล่นในสนามเข้าไปเหยียบในเขตประตู

การลงโทษและลูกตั้งเตะ

• ลูกโยนโทษ (Free throw): ให้เมื่อเกิดการทำผิดกติกาเล็กน้อย เช่น เดินเกินก้าวหรือถือบอลนานเกินไป
• ลูกโทษ 7 เมตร (Penalty throw): ให้เมื่อฝ่ายรับทำผิดกติกาจนตัดโอกาสการทำประตูที่ชัดเจนของฝ่ายรุก
• บทลงโทษผู้เล่น: การเล่นรุนแรงอย่างการดึง ผลัก หรือกระทบศีรษะ อาจถูกสั่งพักโทษ 2 นาที และหากเล่นรุนแรงหรือประพฤติผิดซ้ำอาจโดนใบแดงให้ออกจากเกม

ทักษะและเทคนิคพื้นฐานในการเล่นแฮนด์บอล

อ้างอิง: Wix

ผู้เริ่มต้นควรฝึกทักษะพื้นฐานให้แม่นก่อนไปสู่การเล่นเป็นทีม โดยเทคนิคหลักที่ต้องฝึกได้แก่

การส่งและรับลูก

การส่งลูก (passing) ที่ดีต้องแม่นและรวดเร็ว นิยมใช้การส่งเหนือไหล่เพราะควบคุมทิศทางได้ดี ส่วนการรับลูก (catching) ต้องผ่อนมือตามแรงลูกเพื่อไม่ให้บอลกระดอนหลุด การฝึกส่งรับกับคู่ซ้อมอย่างสม่ำเสมอจะช่วยให้เล่นเกมทีมได้ลื่นไหล

การเลี้ยงลูกและการยิงประตู

การเลี้ยงลูก (dribbling) ใช้เมื่อต้องพาบอลเคลื่อนที่เกินสามก้าว ส่วนการยิงประตู (shooting) มีหลายรูปแบบ เช่น การกระโดดยิง (jump shot) เพื่อเพิ่มมุมและพลัง หรือการยิงลอยตัวจากปีก การฝึกจังหวะก้าว-กระโดด-ยิงให้สัมพันธ์กันคือหัวใจของการทำประตูในแฮนด์บอล

ประโยชน์ของการเล่นกีฬาแฮนด์บอล

นอกจากความสนุก แฮนด์บอลยังให้ประโยชน์รอบด้านทั้งต่อร่างกายและจิตใจ ได้แก่

• พัฒนาสมรรถภาพร่างกาย: การวิ่ง กระโดด และเปลี่ยนทิศทางตลอดเกมช่วยเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ระบบหัวใจ และความคล่องตัว
• ฝึกการทำงานเป็นทีม: เกมที่ต้องส่ง-รับและวางแผนร่วมกันช่วยสร้างทักษะการสื่อสารและความสามัคคี
• เสริมไหวพริบและการตัดสินใจ: จังหวะเกมที่รวดเร็วฝึกให้ผู้เล่นอ่านสถานการณ์และตัดสินใจภายในเสี้ยววินาที
• เล่นได้ทุกเพศทุกวัย: ปรับกติกาและขนาดลูกให้เหมาะกับเยาวชนได้ จึงเป็นกีฬาที่เข้าถึงง่ายและปลอดภัยเมื่อเล่นถูกวิธี

สรุป

กีฬาแฮนด์บอลคือกีฬาประเภททีมที่ใช้มือเล่นลูกบอลเข้าประตู เล่นทีมละ 7 คน บนสนามในร่มขนาด 40 x 20 เมตร มีต้นกำเนิดจากยุโรปช่วงปลายศตวรรษที่ 19 และเข้ามาในประเทศไทยจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรพลศึกษา เมื่อเข้าใจกติกาแฮนด์บอลพื้นฐาน ตำแหน่งผู้เล่น และเทคนิคการส่ง-รับ-ยิงแล้ว ใครก็สามารถเริ่มเล่นและสนุกกับกีฬาที่เร็ว มัน และได้สุขภาพชนิดนี้ได้ไม่ยาก